Harivamsha, volume II, Appendix II, BORI, 1971
shrIgaNeshAya namaH
hari OM
itranslated by A. Purushothaman, purushothaman_avaroth @yahoo.com
sheShadharmaprakaraNam 44
mahAnavamIvratam
yudhiShThira uvAcha
pitAmaha namaste.astu sAkShAttvaM dharmamurtimAn |
kena puNyaprabhAvena vANIM vadasi dharmajAm || 44-1
shR^iNvanti sarve manujAH kathAmamR^itasammitAm |
na kShamastvadR^ite vaktumevamanyo vadasva me || 44-2
bhIShma uvAcha
vratadAneShu niratA ye dvijA dharmatatparAH |
te jAnanti kathAM ramyAM dharmagarbhAM bahupradAM || 44-3
ariShaDvargajetAro brAhmaNA gatakalmaShAH |
purANadharmashAstraj~nAste jAnanti nR^ipottamam || 44-4
yudhiShThira uvAcha
kena vratena vAksiddhiH sarvasaMpattathA bhavet |
vrataM tattAdR^ishaM brUhi kariShye vachanAttva || 44-5
bhIShma uvAcha
kR^ipayA vAsudevasya sarvaM jAnAmi dharmaja |
yathA hya~njitanetrastu nidhiM pashyati bhUgatam || 44-6
shR^iNu vedavidAM shreShtha sarvaj~nastvaM mato.asi me |
kR^iShNasya yAdavendrasya kR^ipApAtro.asi pArthiva || 44-7
atraivAgantumichChanvai dvAravatyAM sa tiShThati |
ripUMstAnkShaNamAtreNa nirjitya yudhi keshavaH || 44-8
so.abravIllokapUjyAyA bhAratyAstu shubhaM vrataM |
bhAratI sarvadA pUjyA lokavandyeti me.anagha || 44-9
tadarthamadya te vachmi sarvasiddhipradaM shubham |
kR^iShNapriyakaraM viddhi lokamAtushcha tatpriyam |
tatpriyaM sarvadevAnAM navarAtrivrataM shubham || 44-10
gajAshvarathashastrAdInalamkR^itya shubhe dine |
kalpoktahomakarmAdi kR^itvA chAnte paThedimam |
shR^iNvatAM sarvapApaghnaM sarvasaMpatkaraM shubham || 44-11
koshavR^iddhirbhavetteShAM rAjyavR^iddhishcha bhUbhR^itAM |
vAksiddhirbahuputrAshcha bhAratyAstu prasAdataH |
tasmAttavApi rAjendra rAjyaprAptirbhaveddhruvam || 44-12
yudhiShThira uvAcha
kasminkAle mahAdevI pUjyA pustakadhAriNI |
vidyAmUrtirvadAsmAkamAkhyAhi tvaM vidhiM shubhaM || 44-13
bhIShma uvAcha
aho vadAmi te devyAH pUjAM sarvasamR^iddhidAm |
sarvadA pUjayeddevIM bhAratIM sarvamAtaram || 44-14
mahAnavamyaM prAptAyAM pUjAM kurvati yatnataH |
prApte chAshvayuje mAse shuklapakShe samudbhavA |
yA tithirnavamI proktA sA mahAnavamI smR^itA || 44-15
uShasyutthAya saMkalpamAcharettattithou sudhIH |
archayiShye jagatpUjyAM shAradAM vishadaprabhAm |
sitapadmAsanAM devImakSharAM shashibhUShaNAm || 44-16
vidyAmurtiM vishAlAkShIM mauktikAdAmabhUShitAm |
vajravaiDUryavalayAM jyotirmaNivirAjitAm || 44-17
iti dhyAtvA tu saMkalpya snAtvA tu susamAhitaH |
AvAhya pUjayeddevIM vidyApustakamaNDale || 44-18
medhAdevyanuvAkena hyupachArAnprakalpayet |
vrate mahati naivedyamarpayetprayatendriyaH || 44-19
svasUtravidhinA vedyAM pratiShThApya hutAshanam |
homaM prakalpayetvidvAMstilapAyasasarpiShA || 44-20
medhAdevyanuvAkena pratyUchaM jAtavedasi |
hunedgoShTheshvashAlAyAM gR^ihamadhye cha vA budhaH || 44-21
pUjitAyAM tu bhAratyAM hyanena vidhinA nR^ipa |
pUjakasya cha ye kAmAste sarve vashavartinaH |
sevante taM nR^ipashreShTha sevakA iva hi dhruvaM || 44-22
brAhmaNAn bhojayedbhaktyA prINayetvasudAnataH |
viprAgnihutasheSheNa turagAnbhojayedvratI || 44-23
ku~njarAnsyandanAnvAhAnyAnAni vividhAni cha |
AyudhAni vichitrANi dhanurbANAdikAnyapi |
archayedAtmarakShArthaM shubhairnIrAjanAdibhiH || 44-24
asya vratasya mAhAtmyaM ko vetti hariNA vinA |
somadatte purA dR^iShTaM vratasya sumahatphalam || 44-25
yudhiShThira uvAcha
somadatto yathA dR^iShTaM bhavatA vratamuttamam |
tadetadakhilaM shrotuM paraM kautUhalaM hi me || 44-26
bhIShma uvAcha
somadatto mahAnAsIt purA somakulodbhavaH |
rAjA paramadharmaj~no bandhumAnanahaMkR^iti || 44-27
satyavAdI sadA maunI hyAtitheyo bahuprajaH |
satsu pUjAM prakurvANaH sannashatruH parAkramaiH |
bubhuje bhujamavyagraH saratnAkaramekhalAm || 44-28
tena saMpIDitA rAj~nA sametAH shatravaH pare |
mAhiShmatIpuraM gatvA tairmattaiH pIDito raNe || 44-29
akShauhiNIsaharaishcha hyayutaiH kariNAM vrajaiH |
ashvaiH kAshmIrajaistAta lakShakoTisamanvitaiH || 44-30
saMgrAmastumulastatra somadattasya tairabhUt |
shaktitomarakhaDgaishcha bhiNDipAlaistathAshmabhiH |
yathA devAsuraM yuddhaM tathAbhUtkiM nu varNyate || 44-31
parairhatabalaH saMkhye nishi saMgruhya vedikAm |
striyamantastvasattvAM cha prAgAdgargAshramaM prati || 44-32
tatraiva pa~nchamAsAMshcha sthitvA shokasamanvitaH |
pa~Ngutvamatha mUkatvamandhatvamagamannR^ipa || 44-33
rAjyabharShTaM patiM patnI prAptukAmaM punaH shriyam |
pralapantaM muhuH putrAnhatAnyuddhe sudurlabhAn || 44-34
shriyaM rAjyaM cha bhogaM cha samuddhishya punaH punaH |
AshvAsayantI sA devI jagau shlokachatuShTayam || 44-35
vedikA uvAcha
dhairyaM vipadi kartavyaM saMpattau cha kShamA parA |
vAchAlatvaM satAM madhye tadvaiH shAstrapuraHsaram || 44-36
vikramo yudhi kartavyaH sthiratvaM strIsamIpataH |
eishvaryaM cha sadA kShAntirbhaktiH shashvattu bhUsure || 44-37
bhavitavyaM bhavatyeva nALikeraphalAmbuvat |
gantavyaM gachChati sadA gajabhuktakapitthavat || 44-38
yadbhAvi tadbhavetyeva yadabhAvi na tadbhavet |
iti nishchitabuddhInAM na chintA bAdhate kvachit || 44-39
evaM manIShiNaH prAhurnItishAstravido nR^ipa |
mu~ncha shokaM cha mohaM cha chintAM dehavinAshinIm || 44-40
gargAshramamidaM rAjanprApayiShye tadantikam |
sa te dAsyati dharmAtmA sarvAnkAmAnsudurlabhAn || 44-41
sAntvayitvA tadA vIraM svapatiM rAShtravarjitam |
ashaktaM gamane devI bibhratI nijakandhare |
prApayAmAsa muditA gargAshramamakalmaSham || 44-42
patiM tatra pratiShThAya muniM natvA punaH punaH |
kampamAnA tadA sAdhvI pInonnatapayodharA || 44-43
chandrAnanA sukeshI cha bimbhoShThI manjubhAShiNI |
karNAntanayanA bAlA chandrikAmalasuchChavIH || 44-44
vedikA vedimadhyA sA pa~nchaviMshativArShikI |
komalA~NgI tu sA devI shyAmA sA puNyalakShaNA |
muniM provAcha dharmiShThA pAhi pAhIti me patim || 44-45
bhagavanpatinA dharmamAgatA shatrupIDitA |
rAjyabhraShTo hyayaM rAjA tvAmeva sharaNaM gataH || 44-46
munistatra chiraM dhyAtvA dhyAnamArgeNa chakShuShA |
dR^iShTavAnsarvamevaitadrAj~nastasya mahAtmanaH |
uvAcha munishArdUlo rAjAnaM mahiShIsakham || 44-47
garga uvAcha
yuvayoH kaShTamatyugraM sarvabhAvaM suduHsaham |
yenedamIdR^ishaM prAptaM tadbravImi hi te.adhunA || 44-48
devInAmuttamA devI vratAnAM pravarA shubhA |
sarvakAmapradA devI bhAratI naiva pUjitA |
tasmAttvamIdR^ishaM prApto gatiM duravabodhanAm || 44-49
aho mUrkhA narAH sarve aishvaryamadagarvitAH |
dharmyaM vrataM na kurvanti pIDAM gachChanti duHkhitAH || 44-50
vratopavAsaH kartavyo hyAtmanaH shreya ichChatA |
shreyasA sukhamApnoti paratrAmutra cha prabho || 44-51
kimatra bahunoktena dR^iShTamAshcharyamuttamam |
shubhavratena bhAratyA naLo vai prAptavAnpuram || 44-52
virUpAkShasya kR^ipayA pampAtIranivAsinaH |
prAptavAnachalAM lakShmiM nalo rAjA vichakShaNaH || 44-53
ityukttA sahasA devI vedikA shubhalochanA |
natvA punaH punaH prAha R^iShiM paramadhArmikam || 44-54
virUpAkShasya mAhAtmyaM pampAtIranivAsinaH |
tIrthasya vaibhavaM me.adhya vistarAdvaktumarhasi || 44-55
garga uvAcha
shR^iNu devi pravakShyAmi pampAnAthasya vaibhavam |
tu~NgabhadrA shubhaM tIrtham koTishaMkarasaMbhavam || 44-56
bhIShma uvAcha
evaM prasannahR^idayaM muniM natvA punaH punaH |
ekAgramanasau bhUtvA dampatI tAvatiShThatAm || 44-57
garga uvAcha
aho vakShyAmi mahAtmyaM virUpAkShasya shUlinaH
yasya shravaNamAtreNa vAjapeyaphalaM bhavet || 44-58
virUpAkShaM shivaM dR^iShTvA narAH pApavR^itA api |
vimuktakilbiShAste tu rudralokAdhivAsinaH || 44-50
sakR^ichchApi namedyastu virUpAkShaM narAdhipa |
koTivaMshasamAyukto rudralokaM sa gachChati || 44-51
eko.api yasya vaMshe vA virUpAkShaM namedyati |
tasyaiva vaMshajA sarve rudralokAdhivAsinaH || 44-52
tasminbrahmashilAmadhye devavR^indairabhiShTutam |
taM natvA tu virUpAkShaM sarvalokAdhipo bhavet || 44-53
svapnAdvA kaitavAdvApi virUpAkSheti yo vadet |
ga~ngAsnAnaphalaM tasya bhavetpApakShayo nR^ipa || 44-54
pitroryadi nR^ipAsthIni nakhakeshAni vA punaH |
vAmabhAge mahAnadyA devadevasya chAj~nayA || 44-55
prakShiptamAtre tadvaMshyAsteShAM ye .api cha tatpadam |
bhaviShyati nR^ipashreShTha kimu tattIravAsinAm || 44-56
kR^itakR^ityA narA ye tu teShAM devasya darshanam |
aprayatnena bhavitA tatpadaM cha nR^ipottama || 44-57
tu~NgabhadrA mahAdevI pApaghnI puNyadAyinI |
majjanti ye narA rAjaMsteShAM pApaM Chinatti hi || 44-58
sarayUrnarmadA ga~NgA gautamI shAradA nR^ipa |
tu~NgabhadrA cha kAverI loke puNyatamAH smR^itAH || 44-59
purA naLo mahArAja kalinA saMprapIDitaH |
svadeshaM saMparityajya prAptavAnatra bandhumAn || 44-60
snAtvA tatra trikAleShu nigR^ihItAkhilendriyaH |
shaMkaraM toShayAmAsa virUpAkShaM mahAmatiH || 44-61
snAnAttu tapasA bhaktyA shIlAdrAj~no mahAmateH |
tasya prasanno deveshaH kR^ipAM chakre sushobhanam || 44-62
asharIrau virUpAkSho divi sthitvA gaNairvR^itaH |
proche naLaM virUpAkSho jagadIsho jaganmayaH || 44-63
kR^itArtho.asi mahAbhAga tapasA toShito.asmyaham |
varaM varaya bhadraM te viddhi mAM pArvatIpatim || 44-64
naLa uvAcha
kimarthaM devadevesha prArtanAdAnatatparaH |
adR^iShTarUpI bhagavAnAkAshe vartate.adhunA || 44-65
ahaM pApIti viditaH pUrvasminnApi janmani |
sarvapApaharaM devaM draShTuM tvAmakShamo.abhavam || 44-66
kiM nu karma kR^itaM deva kartavyaM kiM nu pApinA |
vada bhUtesha chittesha tatkaromi tavAj~nayA || 44-67
Ishvara uvAcha
marudbhiH prerito mUrkho duHkhapApavivardhanaH |
kaliH kalevare prItyA devanAnte.anuvartate || 44-68
taddoShapariharArthaM bhAratIvratamuttamam |
kuruShva narashArdUla pratyakSho.asmi tataH param || 44-69
sahasramAyurdAsyAmi tava rAjyaM cha shAshvatam |
kIrtiM cha vipulAM loke svarlokaM te.api shAshvatam || 44-70
kIrtyA tava kalernAshaM yAvachchandradivAkaram || 44-71
ityuktvA pArvatIkAnto virUpAkSho jaganmayaH |
tu~NgabhadrAtaTe ramye bhrAjate marutAM gaNaiH || 44-72
naLo.api taM namaskR^itya virUpAkShaM pinAkinam |
R^ituparNapuraM shrImAnyayau dhyAyanmaheshvaram || 44-73
tu~NgabhadrAsamaM loke nAsti kiMchinnR^ipottama |
sarvapApakShayakarI sarvopadravanAshinI || 44-74
svarlokaM sUryalokaM cha chAndraM satyaM pinAkinam |
eShA dAsyati lokAmstu snAtAnAM pApanAshinI || 44-75
snAtavyamatra yaj~nena mAghamAse visheShataH |
snAtAnAM pitaraH sarve brahmalokanivAsinaH || 44-76
iti shrutaH purA gItA nAradena mahAtmanA |
shrIshailashikhare sthitvA tasmAdAshrAvitaM mayA || 44-77
iti devena saMdiShTo naLo nAma mahIpatiH |
tu~NgabhadrAM samAgamya R^ituparNena dhImatA || 44-78
devasya saMnidhau kR^itvA vidhinA nvamIvratam |
svapuraM prayayau shrImAndamayantyA cha saMgataH |
sarvAnkAmAnavApyaiva svarloke.adyApi vartate || 44-79
tasmAttvamapi rAjendra tatra gatvA vrataM kuru |
ityuktamAtre muninA sarvarogavivarjitaH |
tu~NgabhadrAM samAgamya sasnau vedikayA saha || 44-80
virUpAkShaM mahAdevaM natvA saMpUjya bhaktimAn |
muninoktaM vrataM kR^itvA mudamApa balAnvitaH || 44-81
virUpAkShaprasAdena puNyatIrthaniShevaNAt |
prAptavAnsvapuraM shrImA~nshatruhantAbhavattadA || 44-82
tasmAttvamapi rAjendra shatruhantA bhaviShyasi |
gachCha gachCha virUpAkShamatra tvaM kiM kariShyasi || 44-83
sItAmadR^iShTvA rAmo.api rAvaNena hR^itAM priyAm |
pampAsarovaraM gatvA shramaM shokaM jahau tadA || 44-84
mata~NgamuninA tatra brahmaj~nena jitakrudhA |
saMgatastatra dharmAtmA vavande taM salakShmaNaH || 44-85
pUjAbhi satkR^ito rAmo muniM natvA punaH punaH |
mudamApa sa rAjendrastu~NgAM dR^iShTvA sa bhadrakAm || 44-86
svavR^ttamasmai vinivedya samyak-
sItAviyogaM vanavAsahetum |
visR^ijya chAshrUNi munervachobhiH
saMbodhito rAghavanandano.abhUt || 44-87
vaishaMpAyana uvAcha
shrutvaitadAkhyAnamasheShamAdyaM
dharmAtmajaH shokavimuktadehaH |
mudaM prapede saha vipravaryaiH
sahAnujo vai gatakalmaSho.abhUt || 44- 87
April 12, 2009